Turkije: dictatuur in wording

Turkije is niet uit het nieuws weg te slaan. Bij iedere nieuwe crisis die zich aandient lijkt Turkije een vinger in de pap te hebben. Of het gaat om de komst van honderdduizenden vluchtelingen naar Europa, de immer voortslepende oorlog in Syrië en de terreur van Daesh (IS) of de dreigende escalatie tussen Rusland en de landen van het NAVO-blok: Turkije speelt in elk van deze ontwikkelingen een centrale rol.

Vrijheid van mening

Een willekeurige greep uit het nieuws van de afgelopen weken maakt duidelijk dat Turkije zich zowel op nationaal als internationaal niveau in woelige tijden bevindt. De vrijheid van meningsuiting staat onder immense druk. Journalisten worden opgepakt, activisten worden gevangen genomen en iedereen die zich kritisch uitlaat over het regime loopt het risico aangeklaagd te worden en voor meerdere jaren achter tralies te verdwijnen. Tussen juli en september werden al meer dan zestig mensen beschuldigd, vervolgd of opgesloten wegens het “beledigen van de president”.

Turkije wordt beschuldigd van het verlenen van steun aan jihadisten in Syrië en Irak; het neerschieten van een Russisch gevechtsvliegtuig leidde tot een internationale diplomatieke rel met verstrekkende economische gevolgen en miljoenen Syrische vluchtelingen in het land staan te popelen om naar Europa te trekken, wat Turkije tot poortwachter van Europa maakt.

Vluchtelingen

Turkije herbergt ongeveer twee miljoen Syrische vluchtelingen en enkele honderdduizenden vluchtelingen en migranten uit andere landen. Ze dromen van Europa omdat ze in Turkije geen toekomst zien. Hun kinderen kunnen in de meeste gevallen niet naar school, werkvergunningen worden niet verstrekt.

Turkije tekende de Conventie van Genève aangaande vluchtelingen in 1951, maar met de kanttekening dat in Turkije enkel Europeanen als vluchteling erkend kunnen worden. Voor alle andere nationaliteiten is er geen officiële status.

De grote meerderheid van de vluchtelingen in Europa is via Turkije binnengekomen. Direct nadat Europa een deal sloot met Turkije voor het indammen van de vluchtelingenstroom, arresteerden Turkse autoriteiten duizenden mensen die nu een onzeker lot wachten en teruggestuurd worden naar een land waar oorlog woedt.

Autocraat Erdogan

Oppervlakkig gezien lijkt Turkije in sneltreinvaart op een afgrond af te stevenen. Afgelopen maanden zijn bij drie bomaanslagen in totaal 138 mensen om het leven gekomen en gevechten tussen de staat en de PKK hebben aan meer dan 500 burgers, soldaten en guerrilla’s het leven gekost. Het is lastig om in alle gebeurtenissen, die schijnbaar weinig met elkaar te maken hebben, enige logica te ontwaren. Wat heeft het neerhalen van een Russische straaljager te maken met een frontale aanval op de persvrijheid? Hoe is de Koerdische opstand gerelateerd aan Turkijes toetreding tot de Europese Unie?

Al deze zaken terug te leiden tot een enkele trend, een proces dat ten grondslag ligt aan alle crises die het land op dit moment plagen: de toenemende autocratisering van het Turkse leiderschap, waarin een sleutelrol is weggelegd voor president Recep Tayyip Erdogan.

Bij de meest recente verkiezingen in november won de Partij voor Rechtvaardigheid en Ontwikkeling (AKP) – mede opgericht door Erdogan – bijna vijftig procent van de stemmen, terwijl Erdogan zelf tijdens de presidentsverkiezingen in augustus 2014 op de steun van bijna 52 procent van de bevolking kon rekenen.

Polarisatie

Weinig redenen om je zorgen te maken, zou je zeggen. En toch is dit niet helemaal het geval. Dertien jaar onder de AKP heeft het land gepolariseerd als nooit tevoren. Turkije is verdeeld in twee groepen: zij die de AKP steunen en zij die de AKP níet steunen. De oppositie is weliswaar sterk verdeeld – ze omhelst zowel de extreem-nationalistische MHP als de links-democratische HDP –  maar een ding hebben ze allemaal met elkaar gemeen: een diepe afkeer van president Erdogan en zijn AKP.

De macht van de AKP leunt zwaar op de voortdurende repressie van alle vormen van kritiek op het overheidsbeleid. Politieke partijen, organisaties en individuen worden systematisch de mond gesnoerd. Het afgelopen half jaar werden bijna zevenduizend leden van de HDP opgepakt of opgesloten. Voor een kritische stem is er in de Turkse pers nauwelijks plek en de uitzonderlijk hoge kiesdrempel van tien procent zorgt ervoor dat kleine partijen uit het parlement geweerd worden.

De grootste bedreiging voor de alleenheerschappij van AKP is een verenigde oppositie en dus doet ze er alles aan om dat te voorkomen. Allerlei groeperingen worden tegen elkaar uitgespeeld: nationalisten tegen Koerden, conservatieve moslims tegen vrijzinnige atheïsten, Soennieten tegen Alevieten, stedelijke jongeren tegen de conservatieve plattelandsbevolking. Het is een verhaal van “wij” en “zij”, verdeel en heers.

Over lijken

Eind 2014 kwam er een corruptieschandaal aan het licht waarbij hooggeplaatste politici en zelfs Erdogans naaste familieleden betrokken waren. Het schandaal vormde een existentiële dreiging voor de partij en alle zeilen werden bijgezet om de zaak zo snel mogelijk in de doofpot te stoppen. De aanklagers werden vervangen door AKP-marionetten, justitie en politie werden gezuiverd. Duizenden mensen wiens loyaliteit aan de partij niet boven twijfel verheven was, kwamen op straat te staan.

Dit voorbeeld geeft aan dat er voor Erdogan en zijn getrouwen geen weg terug meer is. Of ze zijn aan de macht, of ze zitten achter tralies. Om dit laatste te voorkomen is de politieke elite onder leiding van Erdogan letterlijk bereid om over lijken te gaan.

Turkije is zich terdege bewust van de afhankelijkheid van andere landen en maakt daar handig gebruik van. Europa heeft Turkije nodig voor het indammen van de vluchtelingenstroom, de anti-IS coalitie onder leiding van de VS ziet Turkije als een cruciale bondgenoot in de regio.

Wanneer de aandacht van het Westen verslapt, komt Turkije met een nieuwe truc. Het neerhalen van het Russische vliegtuig was zowel een boodschap naar Rusland dat het Poetin geen vrij spel gunt in Syrië, alsook een duidelijke positionering van Turkije in het NAVO bondgenootschap. Zolang Turkijes bondgenoten de NAVO niet ten grave willen dragen, moeten ze het land wel steunen in haar robbertje met Rusland.

Korte termijn vs. stabiliteit

Turkije is een land waar mensenrechtenschendingen nog altijd aan de orde van de dag zijn, waar het politieke leiderschap discrimineert en polariseert om aan de macht te blijven en waar bijna een kwart van de bevolking nog altijd als tweederangsburgers wordt beschouwd.

Wat we zien is een gevaarlijke trend waarbij Europese politici kortetermijnwinst verkiezen boven duurzame stabiliteit in de regio. Europa lijkt niet wakker te liggen van mensenrechten of het conflict tussen Koerden en de Turkse staat. Ook de meer dan zeshonderd mensen die door politiek geweld omkwamen, vormen geen prioriteit.

In plaats van Turkije tot de orde te roepen, verkiest Europa politieke deals waarmee indirect steun en goedkeuring wordt verleend aan wat helaas niet anders omschreven kan worden als een dictatuur in wording.

Dit artikel werd eerst gepubliceerd op Apache.be

Advertisements

One thought on “Turkije: dictatuur in wording

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s